Derleme kitap (edited book / edited volume), bir veya birden fazla editörün genel çerçevesini belirlediği, farklı yazarların katkılarıyla oluşturulan akademik bir yayın türüdür. Tek yazarlı monografiden farklı olarak derleme kitap, ortak bir tema etrafında farklı perspektifleri bir araya getirir ve bu çeşitlilik eserin en güçlü yanıdır.
Derleme Kitabın Özellikleri
- Ortak bir tema veya araştırma sorusu etrafında örgülüdür.
- Her bölüm bağımsız okunabilir ancak bütünle tutarlıdır.
- Editör, bölüm yazarlarını seçer, değerlendirme sürecini yönetir ve kitabın bütünlüğünü sağlar.
- Tek bir yayınevince yayımlanır; her bölüm ayrı hakemlik sürecinden geçebilir.
Derleme Kitap Hazırlama Aşamaları
Aşama 1: Kavramsal Çerçeve Oluşturma
Kitabın odağını ve sınırlarını net biçimde belirleyin. Şu soruları yanıtlayın: Hangi araştırma sorusunu ele alıyor? Hedef okuyucu kitlesi kim? Hangi boşluğu dolduruyor? Bu çerçeve hem yayınevi teklifinin hem de bölüm çağrısının temelini oluşturur.
Aşama 2: Ortak Editör Belirleme (Opsiyonel)
Büyük derleme projeleri için alanında tanınan bir ortak editörle çalışmak hem iş yükünü paylaştırır hem de kitabın akademik ağırlığını artırır. Ortak editörün seçiminde tamamlayıcı uzmanlık alanlarına sahip olmak önemlidir.
Aşama 3: Yayınevi ile Ön Görüşme
Yazarlarla bağlantıya geçmeden önce hedef yayıneviyle ön görüşme yapın. Yayınevleri derleme kitap için genellikle şunları ister: editörlerin akademik profili, kitabın genel özeti, hedef okuyucu kitlesi ve planlanan bölüm başlıkları. Yayınevinin onayı olmadan yüzlerce yazarla yazışmak kaynakları boşa harcatabilir.
Aşama 4: Bölüm Çağrısı (Call for Chapters)
Yayınevi onayı ya da en azından ön ilgisi alındıktan sonra bölüm çağrısı hazırlayın. İyi bir çağrı şunları içerir:
- Kitabın teması ve amacı
- Önerilen bölüm konuları (tavsiye niteliğinde)
- Özet gönderme son tarihi
- Tam metin teslim tarihi
- Bölüm uzunluğu ve biçim gereksinimleri
- Hakem sürecine ilişkin bilgi
Aşama 5: Bölüm Seçimi ve Yazarlarla İletişim
Gelen özetleri değerlendirerek temayla uyumlu, çeşitlilik sağlayan bölümleri seçin. Her yazara kısa, net bir kabul/ret e-postası gönderin.
Aşama 6: Hakem Süreci
Gelen tam metinleri kör hakemlik yöntemiyle değerlendirin. Her bölüm için en az iki bağımsız hakem belirleyin. Hakem sürecini şeffaf yürütün ve yazarlara zamanında geri bildirim verin.
Aşama 7: Editöryal Giriş ve Sonuç
Editör ya da editörler, kitabın bütününü bağlayan bir giriş ve/veya sonuç bölümü yazar. Bu bölümler bölümler arası tutarlılığı ve kitabın ana argümanını pekiştirir.
Aşama 8: Yayınevine Teslim
Tüm bölümler, dizin (index), önsöz ve editör biyografileri eksiksiz biçimde yayınevine iletilir. Yayınevi son teknik düzenleme ve sayfa tasarımını üstlenir.
Sonuç
Derleme kitap hazırlamak sabır, organizasyon ve akademik liderlik gerektiren uzun soluklu bir süreçtir. Ancak disiplinler arası bir bakış açısı sunması, farklı araştırmacıları bir araya getirmesi ve alana çok boyutlu katkı sağlaması bakımından akademik yayıncılığın en değerli türlerinden biri olmaya devam etmektedir.