Akademik yayıncılıkta kalite kontrolünün temel aracı olan hakemlik süreci, farklı biçimlerde uygulanabilir. "Kör hakemlik" ifadesi, değerlendirme sürecinde yazarın veya hakemin kimliğinin gizlenmesini ifade eder; ancak bu gizlemenin kapsamı modelden modele farklılık gösterir.
Tek Kör Hakemlik (Single Blind Review)
En yaygın modeldir. Bu modelde:
- Hakem, yazarın kim olduğunu bilir
- Yazar, hakemin kim olduğunu bilmez
Teorik olarak hakem tarafsız davranmalıdır; ancak yazarın kurumu veya ülkesi hakemi bilinçsizce etkileyebilir. Bu nedenle tek kör modeli eleştiri alan bir yaklaşımdır.
Çift Kör Hakemlik (Double Blind Review)
Bu modelde hem yazar hem de hakem birbirinin kimliğini bilmez. Sosyal bilimler ve beşeri bilimlerde yaygın, fen bilimlerinde ise daha az kullanılır.
Yazar için ne anlam ifade eder?
Metninizi göndermeden önce kimliği açığa çıkaran tüm bilgileri kaldırmanız gerekir:
- Ad-soyad, kurum bilgisi ve teşekkür bölümünü geçici olarak kaldırın
- Önceki çalışmalarınıza atıf yaparken "daha önce gösterdiğimiz" yerine tarafsız üçüncü şahıs dili kullanın (örn. "Smith (2020) göstermiştir ki...")
- Dosya adını veya dosya özelliklerini kontrol edin; bazı yazı işlemcileri yazar adını meta veriye gömer
Açık Hakemlik (Open Review)
Hem yazar hem hakem birbirini tanır; bazı modellerde değerlendirme raporları da yayımlanır. Açık bilim hareketinin etkisiyle özellikle fen ve tıp bilimlerinde yaygınlaşmaktadır. Şeffaflığı artırır; ancak bazı hakemler eleştiri yazmakta çekingen davranabilir.
Kitap Bölümlerinde Hangi Model Kullanılır?
Kitap bölümü değerlendirme sürecinde en yaygın kullanılan model:
- Editör değerlendirmesi: Editör metni önce kendisi okur, uygunsa hakemlere yönlendirir
- Çift kör hakemlik: Özellikle uluslararası akademik yayınevlerinde (Springer, Routledge) standart
- Tek kör hakemlik: Bazı ulusal yayınevlerinde ve çağrı bazlı derlemelerde uygulanır
Gönderim Öncesinde Kontrol Listesi
Çift kör süreç uygulayan bir yayınevine gönderi yapıyorsanız:
- Başlık sayfasını ayrı dosya olarak hazırlayın (yazar bilgisi burada, metinde değil)
- Ana metinde yazar adı veya kurum bilgisi geçiyor mu kontrol edin
- Öz geçmiş bölümünü gönderi dosyasından çıkarın
- Teşekkür bölümünü boş bırakın veya "kör değerlendirme sürecinde gizlenmiştir" notu ekleyin
Sonuç
Hakemlik modelini anlamak, hem gönderim sürecinizi doğru yönetmenizi hem de değerlendirme beklentilerinizi gerçekçi kurmanızı sağlar. Çift kör hakemlik, tarafsızlık açısından en güçlü model olmakla birlikte yazardan daha özenli bir dosya hazırlığı gerektirir.