Açık erişim (open access) yayıncılığın yaygınlaşmasıyla birlikte yayın işleme ücreti (Article/Chapter Processing Charge — APC) akademik dünyada tartışmalı bir konu haline gelmiştir. Kitap bölümlerinde APC ne zaman istenir, kim öder ve nasıl yönetilir?

APC Nedir?

APC, yayınevinin bir makale veya kitap bölümünü açık erişimde ücretsiz sunması karşılığında yazardan talep ettiği ücrettir. Yayınevi gelirini okuyucu aboneliğinden değil, yazar tarafından ödenen bu ücret üzerinden sağlar.

Kitap Bölümlerinde APC Ne Kadar?

Yayınevine ve kitap türüne göre önemli farklılıklar gösterir:

  • Springer Nature: Kitap bölümü başına 500-2.500 Euro
  • Routledge (Taylor & Francis): 500-1.500 USD
  • Elsevier: Kitap bazında farklı politikalar
  • Ulusal yayınevleri: Genellikle APC talep etmez

Kim Öder?

Kurumsal Açık Erişim Fonları

Pek çok üniversite, bünyesindeki araştırmacıların APC ödemelerini karşılamak için fon havuzu oluşturmuştur. Araştırma Kütüphanesi veya Araştırma Destek Ofisi'nden bilgi alın.

Proje Bütçesi

TÜBİTAK, Avrupa Araştırma Konseyi ve diğer fon kuruluşları proje bütçesine APC kalemi eklenmesine genellikle izin verir. Proje teklifinizi hazırlarken bu kalemi bütçeye dahil edin.

Yayınevi İndirimi ve Muafiyeti

Gelişmekte olan ülkelerdeki araştırmacılar ve düşük bütçeli kurumlar için yayınevleri zaman zaman APC indirimi veya muafiyeti sağlar. Göndermeden önce yayıneviyle iletişime geçin.

APC'siz Açık Erişim Alternatifleri

  • Yeşil açık erişim (Green OA): Kabul edilmiş yazar kopyasını kurumsal depoya veya ResearchGate'e yüklemek. Yayınevinin telif politikasına bağlıdır.
  • Zenodo: CERN tarafından işletilen ücretsiz açık erişim depo. DOI de sağlar.
  • Kurumsal depo: Üniversitenizin açık erişim deposuna yazar kopyasını yüklemek.
  • Diamond açık erişim yayınevleri: Ne yazardan ne okuyucudan ücret talep etmeyen, genellikle kurumsal destekli yayınevleri.

Sonuç

APC, açık erişim yayıncılığın en tartışmalı boyutlarından biridir. Fon kaynaklarını araştırmak, yayıneviyle müzakere etmek ve yeşil açık erişim alternatiflerini değerlendirmek bu yükü hafifletmenin başlıca yollarıdır.